Satranç bir tür yaşam, yaşam bir tür satrançtır. (B. Franklin)

SATRANÇ SÖZLÜĞÜ

Açık hat:Üzerinde Piyon bulunmayan düşey sütun.

Açarak şah: Bir taşın oynayarak, diğer bir taşın önünü açmak suretiyle şah çekme si.

Açmaz: Yerinden kaldırılınca kendi Şah'ını rakibin atağına açık bırakan bir figür veya bir Piyon'un durumunu anlatan deyimdir.

Ağır taş: Vezir ve Kale'ler.

Aktif satranç: Taraflara verilen toplam sürenin 30 dakika olduğu oyunlar.

Ayrık Er: Komşu düşey sütunlarında aynı renkten başka Piyon bulunmayan Piyon.

Bekleme hamlesi: Taraflardan birinin kendi pozisyonu değişikliğe uğratmayacak bir hamle yapması.

Blitz oyunu (Yıldırım oyunu): Taraflara genelde en çok 5 dakikanın verildiği hızlı oyun tarzı

Boğmaca matı: Şah'ın kendi taşlarıyla sıkıştırılması sonucunda At'la yapılan mat

Caissa ("Kaisa"): Mitolojide satranç ilahesi

Çatal: Bir Piyon'un iki figüre karşı aynı anda hücumu

Çifte şah: Bir taşın hareketiyle hem hareketlenen taşın hem de aynı taşın yolunu açması sayesinde başka bir taşın şah çekmesi durumu.

Çoban Matı: Oyunun ilk hamlelerinde Vezir ve Fil ile f7 ve f2 haneleri üzerinde yapılan mat.

Örneğin:1.e4 e5 2.Fc4 Ac6 3.Vf3 d6?? 4.Vf7 mat

Daimi şah: Sürekli şah veya devamlı şah. Şah'lardan birinin rakibin şahlarından doğru oynanması halinde kurtulamama durumu

Değirmen: Açma şahı kullanarak kurulan taktik bir motif.

Değişme: Tarafların eş değerde veya eşdeğerde olmamak üzere taş alıp vermeleri.

Diyagonal (çapraz): Yanyana ve aynı renkli kareler.

Diyagram: Satranç oyununda konumları gösteren şekillerdir.

Duble Piyonlar: Bingeç piyonlar (erler). Aynı renkte iki Piyonun bir düşey sütun üzerinde bulunması.

ELO: Uluslar arası Rating Sistemi.

En Passant ("e.p" "Geçerken"): İlk karesinde bulunan bir Piyonun iki sürülmesi sonrası, yanyana pozisyon elde ettği rakip Piyon tarafından alınabilmesi durumu. Bu hak ilk hamlede kullanılmazsa ilerleyen aşamalarda bir daha o durum için kullanılamaz.

Etüd: Taraflardan birinin (genelde beyazlardır) koşulan şartlara göre oyunu kazanmak veya beraberliği sağlamak zorunda bulunduğu, dizili bir durumdur.

Feda: Belli bir amaç uğruna taraflardan birinin sahip olduğu materyalden vazgeçmesi.

Fianchetto: Filin büyük çapraz sütun üzerinden gelişmesi.

FIDE: Federation International des Echecs=Uluslararası Satranç Federasyonu.

Figür: Taş, alet. Piyonlar haricindeki diğer taşlar için kullanılan ifade.

FM: Fide Master. Fide ustalarına verilen unvan.

Fora: Daha kuvvetli oyuncunun rakibine verdiği materyal avantajı.

Gambit: Hızlı gelişim amacıyla er veya figür feda edilerek oynanan açılış.

Geçer Piyon: İlerleyişi rakip Piyon'larla engellenemeyen Piyon.

GM: Grand Master. Büyük ustalara verilen ünvan.

Hafif Taş: Fil'ler ve At'lara verilen genel isim.

Hat: Satranç Tahtasında bulunan yollara denir.

IM: Internasyonal Master.Uluslararası ustalara verilen unvan.

J'adoube ("Jadub"): Herhangi bir taşı düzeltirken, oynama zorunluluğunda kalmamak için söylenen söz. Düzeltiyorum anlamına gelir.

Kalite: Kale ile hafif bir figür arasındaki kuvvet farkı. Bir hafif figürü rakibin Kale'siyle değişmeye kalite kazanmak denir.

Kanat: Satranç tahtası iki kanattan oluşur. Vezir'in bulunduğu yarıya Vezir kanadı, Şah'ın bulunduğu yarıya Şah kanadı denir.

Kombinezon: Hamle zorunluluğu içeren fikir yapılarına denir.

Kompansasyon: Feda edilen materyale karşı elde edilen girişim üstünlüğü

Karşı hücum: Hücumu defanstaki tarafın hücumla yanıtlaması.

Konsültaston (Danışma) Partileri: Tarafların (veya yalnız bir tarafın) 2-3 kişi tarafından oluşturulduğu oyunlara denir. Taraflar farklı yerlerde bulunurlar ve taşları hareket ettirme şansına sahiptirler. Günümüzün modası bir insanın bir bilgisayar! yardımıyla oynadığı konsultasyon oyunlarıdır.

Körleme: Tahtaya bakmadan, notasyon aracılığıyla oynanan oyun.

Manevra: Figürleri daha iyi konumlara getirebilmek veya rakip kampta bir takım zayıflıklar yaratmak amacıyla yapılan taş dolandırımına denir.

Mat ağı: Şahın, açık bir yerde, mat tehlikesini içeren kuvvetli hücumlara uğramasıdır.

Merkez Kareler: d4, d5, e4, e5 karelerine verilen ad.

Norm: Belli bir düzeyin FIDE tarafından onaylanması.

Notasyon: Bir oyunun, daha önceden belirlenmiş koordinat kurallarına göre yazılması.

Olimpiyat: İki yılda bir oynanan uluslararası takım dünya birinciliği.

Opozisyon: Şahların karşılıklı durmasına denir.

Pat: Şah çekilmediği halde kurallara uygun hamle yapamama durumudur.

Piyon: Er.

Piyon Terfi: Son yataya ulaşan piyonun daha güçlü bir taşa dönüşmesidir.

Piyon zinciri: Bir çapraz sütun üzerinde aynı renkten birkaç piyonun sıralanmasıdır, c7, d6, e5, f4 gibi.

Problem: Taraflardan birinin mat ettiği kompozisyon.

Rating: Oyuncuların seviyesini belirleyen puan sistemi.

Satır: Yatay

Satranç körlüğü: Açık, basit bir hamlenin oyuncunun gözünden kaçması.

Simultane: Çok masa gösterisi. Bir ustanın pek çok sayıda rakibe karşı aynı zamanda oynamasıdır.

Sütun: Dikey

Şah Çekmek: Bir taşın rakip şahı istemesidir.

Şah Kanadı: Şahın bulunduğu tarafa denir.

Şiş: Bir taşın aynı yolda birden fazla taşı sırasıyla istemesidir.

Sürekli Şah: Bir oyuncunundevamlı Şah çekmesidir.

Sütun: Dikey yol.

Taşlar: Şah, Vezir, Kale, Fil, At ve Piyon'ların tümünü kaplayan bir deyimdir.

Tehdit: Taraflardan birinin bir istekte bulunmasıdır.

Tempo: Bir tempo = bir hamle birimi. Tempo kaybı zaman kaybını ifade etmek için kullanılır.

TSF: Türkiye Satranç Federasyonu’nun kısaltılmasıdır.

UKD: Ulusal Kuvvet Derecesi; Türkiyede geçerli bir Raiting Sistemi

Varyant: Sürdürüm veya devam yolu. Belli bir amacı güden hamle zinciri.

Vezir Kanadı: Vezirin bulunduğu tarafa denir.

Yarı açık hat: Üzerinde yalnız bir Piyon bulunan düşey sütun.

Zayıf hane: Zayıf kare. Rakip figürlerin hücumu karşısında savunulması zor olan karelerdir. Genelde bu tür kareler piyon desteğinden de yoksundurlar.

Zeitnot: Zaman sıkışıklığını belirtmek amacıyla kullanılan bir terim.

Zugzwang: Hamle sıkışması, kendi aleyhinde bir hamle yapmak zorunda kalmak.